1. Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30.10.2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tj. Dz.U. z 2025 r. poz. 257 z późn.zm.) – dalej u.u.s.w.p., za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą, podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych.
2. Tryb ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków następuje na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 01.07.2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (tj. Dz.U. z 2009 r. nr 105 poz. 870 ze zm.) – dalej r.u.o.p.w.p.
Na podstawie § 9 r.u.o.p.w.p. po ustaleniu okoliczności i przyczyn wypadku zespół powypadkowy sporządza – nie później niż w terminie 14 dni od dnia uzyskania zawiadomienia o wypadku – protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy, zwany dalej „protokołem powypadkowym”.
Ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku w terminie późniejszym, wskutek uzasadnionych przeszkód lub trudności, wymaga podania przyczyn tego opóźnienia w treści protokołu powypadkowego.
Zespół powypadkowy sporządza protokół powypadkowy w niezbędnej liczbie egzemplarzy i wraz z pozostałą dokumentacją powypadkową doręcza niezwłocznie pracodawcy w celu zatwierdzenia.
Uprawnienia poszkodowanego zostały określone w § 11 r.u.o.p.w.p.; zespół powypadkowy jest obowiązany zapoznać poszkodowanego z treścią protokołu powypadkowego przed jego zatwierdzeniem.
Poszkodowany ma prawo zgłoszenia uwag i zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole powypadkowym, o czym zespół powypadkowy jest obowiązany pouczyć poszkodowanego. Poszkodowany ma prawo wglądu do akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów oraz kopii.
Następnie Protokół powypadkowy zatwierdza pracodawca nie później niż w terminie 5 dni od dnia jego sporządzenia (§ 13 r.u.o.p.w.p.) i doręcza go poszkodowanemu pracownikowi (§ 14 r.u.o.p.w.p.)
3. Prawo do jednorazowego odszkodowania zależy od tego, czy lekarz orzecznik ZUS uzna, że w związku z wypadkiem przy pracy nastąpił stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu.
Zgodnie z treścią art. 11 ust. 1 u.u.s.w.p., ubezpieczonemu, który wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, przysługuje jednorazowe odszkodowanie.
Za stały uszczerbek na zdrowiu uważa się takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu nierokujące poprawy (art. 11 ust. 2 u.u.s.w.p.), zaś długotrwałym uszczerbkiem na zdrowiu jest takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy, mogące ulec poprawie (art. 11 ust. 3 u.u.s.w.p.).
Oceny stopnia uszczerbku na zdrowiu oraz jego związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową dokonuje się po zakończeniu leczenia i rehabilitacji (art. 11 ust. 4 u.u.s.w.p.).
4. Stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu oraz jego związek z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową ustala lekarz orzecznik ZUS na podstawie bezpośredniego badania ubezpieczonego i posiadanej dokumentacji medycznej oraz dokumentacji dotyczącej tego wypadku przy pracy albo tej choroby zawodowej – § 6 ust. 1 rozporządzenia MPiPS z dnia 18.12.2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 233 ze zm.) – dalej r.zas.orzek.
Postępowanie o jednorazowe odszkodowanie uruchamiane jest na wniosek pracownika skierowany do pracodawcy jako płatnika składek (§ 1 ust. 1. r.zas.orzek.).
Płatnik składek, po otrzymaniu wniosku, kompletuje dokumentację niezbędną do ustalenia uszczerbku na zdrowiu ubezpieczonego, spowodowanego wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową (§ 2 r.zas.orzek.), a następnie po zakończeniu leczenia i rehabilitacji przez ubezpieczonego przekazuje ją (wraz z wnioskiem pracownika) do właściwej miejscowo jednostki organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (§ 3 r.zas.orzek.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala, wciągu 7 dni od dnia otrzymania wniosku, termin badania ubezpieczonego przez lekarza orzecznika (§ 5 r.zas.orzek.).
Sporządził Krzysztof Lisowski
