1. Zgodnie z treścią art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23.05.1991 r. o związkach zawodowych (tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 854 ze zm.) – dalej u.z.z., pracodawca bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej nie może:
- wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy,
- zmienić jednostronnie warunków pracy lub płacy na niekorzyść (złożyć wypowiedzenia zmieniającego),
z imiennie wskazanym uchwałą zarządu jego członkiem lub z innym pracownikiem będącym członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy.
Ochrona ta przysługuje:
- wskazanym uchwałą członkowi zarządu zakładowej organizacji związkowej,
- innej osobie wykonującej pracę zarobkową będącej członkiem ww. organizacji związkowej, upoważnionej do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy w sprawach z zakresu prawa pracy.
Dla objęcia wynikającą z art. 32 ust. 1 u.z.z. ochroną stosunku pracy pracownika będącego członkiem zakładowej organizacji związkowej, lecz niebędącego członkiem jej zarządu, wystarczające jest imienne wskazanie tegoż pracownika w uchwale zarządu, jeśli jednocześnie uchwała ta zawiera upoważnienie dla tegoż pracownika do reprezentowania zakładowej organizacji związkowej wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności z zakresu prawa pracy (wyrok SN z 12.09.2008 r., I PK 47/08, LEX nr 558188).
2. Tak więc z pracownikiem objętym ochroną związkową można rozwiązać stosunek pracy lub zmienić jego treść, tylko w sytuacji wystąpienia zgody zakładowej organizacji związkowej. Brak takiej zgody uniemożliwia skuteczne wypowiedzenie i rozwiązanie stosunku pracy. Ochrona trwałości stosunku pracy ma charakter bezwzględny co oznacza, że złożenie oświadczenia woli przez pracodawcę o wypowiedzeniu stosunku pracy jest niedopuszczalne.
3. Zasada szczególnej ochrony dla działacza związkowego, wskazana w treści art. 32 ust. 1 pkt 1 u.z.z., podlega wyłączeniu lub ograniczeniu tylko w określonych sytuacjach.
Po pierwsze ochrona jest wyłączona jedynie w sytuacji określonej w art. 41(1) § 1 ustawy z dnia 26.06.1974 r. Kodeks pracy (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 1465 ze zm.) – dalej k.p., a więc w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.
Po drugie na podstawie art. 5 ust 5 pkt 3 ustawy z dnia 13.03.2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 61 ze zm.) – dalej u.z.g., zasada doznaje ograniczenia w przypadku wystąpienia zwolnień grupowych.
W takiej sytuacji pracodawca może wypowiedzieć dotychczasowe warunki pracy i płacy pracownikowi będącemu członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej w okresie objęcia szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy.
Jeżeli jednak wypowiedzenie warunków pracy i płacy powoduje obniżenie wynagrodzenia, przysługuje, do końca okresu, w którym korzystaliby ze szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy, dodatek wyrównawczy obliczony według zasad wynikających z Kodeksu pracy (art. 5 ust. 6 u.z.g.).
Sporządził Krzysztof Lisowski
