1. Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 z dnia 23.05.1991 r. o związkach zawodowych (tj. Dz.U. z 2025 r. poz. 440 ze zm.) – dalej u.z.z., ustalanie zasad wykorzystania zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, w tym podział środków z tego funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności, ustala pracodawca w regulaminie uzgodnionym z zakładową organizacją związkową.
Ponadto na podstawie art. 27 ust. 2 u.z.z. przyznawanie świadczeń z funduszu socjalnego jest dokonywane w uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową.
W nauce prawa podnosi się, że zgodnie z treścią art. 27 ust. 2 u.z.z. przyznawanie świadczeń z funduszu socjalnego podlega zaaprobowaniu przez organizację związkową w zakresie konkretnych mechanizmów i kryteriów dystrybucji świadczeń socjalnych i nagród wśród pracowników (K.W.Baran[w:] D.Książek, M.Lekston, A.Tomanek, K.W.Baran, Komentarz do ustawy o związkach zawodowych [w:] Zbiorowe prawo zatrudnienia. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2024, art. 27).
Z tego względu uznać należy, że podział środków w ramach określonych grup wydatkowych podlega uzgodnieniu ze związkami zawodowymi działającymi u danego pracodawcy.
2. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 04.03.1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 288 ze zm.) – dalej u.z.f.ś.s., w regulaminie funduszu ustala się m.in. zasady przeznaczania środków na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej.
Przepisy ww. ustawy nie regulują zasad tworzenia i działania komisji socjalnych.
W tym zakresie regulaminy powołują komisje socjalne, które mają stanowić element procedury przyznawania świadczeń z funduszu. Jednakże w ramach tego działania należy pamiętać, aby normy regulaminu uwzględniały dwie kwestie ustawowe; to, że środkami funduszu administruje pracodawca (art. 10 u.z.f.ś.s.), oraz to, że przyznawanie pracownikom świadczeń z funduszu dokonywane jest w uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową (art. 8 ust. 2 w zw. z art. 27 ust. 2 u.z.z.).
Zatem uznać należy, że w powyższych ramach komisja socjalna może przybrać dwie formy – instytucji w pewnym zakresie decyzyjnej, oraz instytucji jedynie pomocniczej (doradczej).
W przypadku, gdy komisja miałaby pełnić rolę ciała przyznającego świadczenia – w ramach uprawnienia pracodawcy, o którym mowa w art. 10 u.z.f.ś.s. i w ramach prawa związków zawodowych do uzgodnienia, o którym mowa w art. 27 ust. 2 u.z.z., w jej skład wchodzą wyłącznie przedstawiciele pracodawcy i związków zawodowych.
W przypadku gdy komisja miałaby pełnić rolę pomocniczą, strony ustalające treść regulaminu funduszu mają większą dowolność. Wówczas do składu komisji można wprowadzić inne osoby, np. przedstawicieli pracowników, czy nawet przedstawicieli emerytów i rencistów. Jednakże w takiej sytuacji jej głos jest niewiążący, a tym bardziej nie wywołuje skutku w postaci uzgodnienia, o którym mowa w art. 27 ust. 2 u.z.z.
Tak więc ustawodawca założył, że nie tylko ogólne zakreślenie celów i rodzajów działalności socjalnej w postaci regulaminu uzgadniane jest ze związkami zawodowymi; takiego uzgodnienia wymaga konkretne przyznanie świadczenia z funduszu socjalnego (choć w nauce prawa różnie podchodzi się do tej kwestii).
Sporządził Krzysztof Lisowski
